2026 අගෝස්තු 26 වන දින පෙපරවරු 10:30 ට පමණ චීනයේ ෂිගාට්සේ හි පිහිටි ගියිරොං වරාය ප්‍රදේශය වෙත නේපාල දේශසීමා දෙසින් පැමිණි දැවැන්ත මඩ සහ හිම කන්දක් කඩා වැටීමෙන් චීන-නේපාල දේශසීමා කඩඉම අතිශය විනාශකාරී ආපදාවකට ලක්විය. අධික වේගයෙන් ගලා ආ මෙම පස් ප්‍රවාහය හේතුවෙන් කලාපයේ මාර්ග, විදුලිය සහ සන්නිවේදන සබඳතා සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිටි අතර, අගෝස්තු 27 වන විට හෙලිකොප්ටර් යානා, ඩ්‍රෝන, ගිනි නිවන භටයින්, චීන මහජන විමුක්ති හමුදා ඒකක සහ ඉංජිනේරු කණ්ඩායම් එක්ව අතුරුදහන් වූ සිය ගණනක් පිරිස් සෙවීමේ මෙහෙයුම් දැඩි කර ඇත.
මෙම දේශසීමා හරහා ව්‍යාප්ත වූ සිදුවීම ආරම්භ වූයේ නේපාලයේ පිහිටි අධික උසින් යුත් ග්ලැසියරයක් කඩා වැටීමෙනි. එමගින් නිර්මාණය වූ මඩ සහ සුන්බුන් ප්‍රවාහය ප්‍රථමයෙන් චීන දේශසීමා වරාය මත පතිත වී, පසුව නේපාලයේ ත්‍රිශූලි සහ භෝටේ කෝෂි නිම්නය ඔස්සේ පහළට ගලා යමින් ගම්මාන, පාලම් සහ ජලවිදුලි බලාගාර රැසක් විනාශ කර දැමීය.
මූලාශ්‍ර ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 5,200 ත් 5,500 ත් අතර උසකින් පිහිටා තිබූ අතර, මීටර් 1,830 ක උසින් පිහිටි ගියිරොං වරාය දෙසට කිලෝමීටර් 20 ක පමණ දුරක් විනාඩි හතක් වැනි කෙටි කාලයකදී තත්පරයට මීටර් 50 ක වේගයෙන් මෙම සුන්බුන් ගලා ඇවිත් තිබේ. ආරක්ෂිත කැමරා දර්ශනවලට අනුව තත්පර ගණනක් ඇතුළත මීටර් 1.5 කට වඩා ඝනකම් මඩ තට්ටුවකින් පරීක්ෂණ ගොඩනැගිලි සහ වාහන අංගන වැසී ගිය අතර ආපදා කලාපයේ වපසරිය වර්ග කිලෝමීටර් 15 ත් 20 ත් අතර අගයක් ගනී.
අගෝස්තු 27 වන විට ලැබී ඇති දත්තවලට අනුව චීන පාර්ශ්වයෙන් මරණ 3 ක් තහවුරු වී ඇති අතර විදේශිකයන් 260 දෙනෙකු ඇතුළුව 558 දෙනෙකු අතුරුදහන් වී ඇත. ගම්වැසියන් සහ ඉදිකිරීම් සේවකයින් 499 දෙනෙකු ආරක්ෂිත ස්ථානවල පදිංචි කරවා ඇති අතර ගියිරොං නගරයේ සිටි සංචාරකයින් 555 දෙනෙකු සාර්ථකව ඉවත් කර ඇත. නේපාල පාර්ශ්වයේ ත්‍රිශූලි කොරිඩෝව ඔස්සේ මියගිය සංඛ්‍යාව 350 ත් 390 ත් අතර අගයකට ඉහළ ගොස් ඇති අතර කයිලාශ් වන්දනාවේ ගිය ඉන්දියානු සහ ඇමෙරිකානු සංචාරකයින් ඇතුළු 900 කට වැඩි පිරිසක් අතුරුදහන් වී සිටිති. මේ අනුව මියගිය හෝ අතුරුදන් මුළු එකතුව 1851 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.
ස්වාභාවික සම්පත් අමාත්‍යාංශයේ ගෝ ෂාඕචෙං සහ චෙංඩු තාක්ෂණික විශ්වවිද්‍යාලයේ ෂූ ච්‍යැං වැනි චීන භූ විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ ග්ලැසියර කොටසක් කඩා වැටීමේදී මාර්ගයේ වූ පස් සහ ග්ලැසියර අවසාදිත විශාල ලෙස සීරී යාමෙන් මෙම පස් ප්‍රවාහය තීව්‍ර වූ බවයි. 2015 භූමිකම්පාවෙන් පසු ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර වෙළඳ හා වන්දනා මාර්ගය බවට පත්වූ ගියිරොං වරාය පටු හිමාලයානු නිම්නයක පිහිටා තිබීම ද විනාශයේ ප්‍රමාණය වැඩි කිරීමට හේතු වී ඇති අතර, 2025 දී ද මෙහි ගංවතුර තත්ත්වයක් වාර්තා විය.
